De Hokjesman

.

Na drie TV-seizoenen, 2013, 2014 en 2016, is de VPRO-serie “De Hokjesman” een begrip geworden in Nederland, en zelfs genomineerd voor de Nipkow-schijf én de Televizier-ring. Het programma heeft de allerlaatste aflevering uigezonden op vrijdag 27 mei, 2016.

Om het programma De Hokjesman te kunnen bevatten, hoe, waar, en door wie het gemaakt wordt, welke hokjes er geopend worden, volgt hier een bescheiden opsomming van informatie over een in feite te groots professioneel produkt voor een simpele bladzijde in een eenvoudig amateur-blog. Als laatste heb ik mijn eigen indrukken en ervaringen verwoord.

.

.

De Medewerkers

Regie: Michael Schaap en Jurjen Blick; Research:  Maarten Slagboom, en soms anderen; Hokjesman: Michael Schaap; Montage & Teksten: Jurjen Blick; VoiceOver: Michael Schaap; Camera: Pim Hawinkels, Gregor Meerman, Hans Bouma, Adri Schrover; Geluid: Mike van der Sluijs, Benny Jansen, Bram Boers; Kleurcorrectie: Gerhard van der Beek; Geluidsmixage: Jaim Sahuleka; Produktie: Malva Blom, Jacqueline van Kollenburg; Eindredactie: Hans Simonse; Muziekkeuze: Jurjen Blick

.

Hokjesman-Team-VPRO

.

.

De Lokaties

Er zijn in totaal tweeëntwintig afleveringen gemaakt. Elke aflevering werd meestal op diverse lokaties gefilmd, binnen eenzelfde dorp of gebied, eenzelfde stad, of eiland, van het uiterste zuiden van Nederland tot ergens ver weg in het noorden, of van west naar oost, kortom: kriskras, overal. De voorbereidingen waren ongekend intensief, las ik in artikelen over De Hokjesman: naast de professionele en daarmee grondige research door Maarten Slagboom, was er ook het persoonlijke afstemmen op de mensen, het thema, de omgeving, door Michael Schaap, voor de opnames plaats vonden, als de vragenstellende Hokjesman. Vragen kunnen pas dan ontstaan wanneer er al een bepaalde begripvorming heeft plaats gevonden, maar toch nog vragen oplevert, omdat het nog niet helemaal duidelijk is. Michael Schaap wilde ook vooral spontane gesprekken, er waren dus geen vooraf aangereikte vragen. Dit leidt tot ongelooflijk mooie antwoorden, waarbij alles belangrijk is, ook emoties, eerlijke en daarmee veelzeggende gezichtsuitdrukkingen, van zowel de interviewer als de geïnterviewde(n). Perfectie vraagt de totale inzet van het totale plaatje en het te realiseren doel, is gekoppeld aan verantwoording dragen, een waarheidsproduct willen maken, althans, dit zo veel mogelijk willen benaderen. Vóór bijvoorbeeld de opnamen plaats vonden voor De Geesteszieken, heeft Michael Schaap anderhalf jaar lang, drie keer per week een hele dag gewijd aan het zijn in het wooncomplex, om contacten te leggen met de bewoners, te leren begrijpen hoe zij denken en leven. Ook om hen de kans te geven hem, Michael Schaap als De Hokjesman, te leren kennen, zich thuis te voelen bij niet alleen hem, maar ook bij en met de mensen met de camera’s, de microfoons, de aandacht dus, om toch vooral, ondanks dat vele andere en indrukwekkende, zichzelf te kunnen zijn en blijven. Voor de opnames van Rotterdam heeft Michael Schaap een hele week door Rotterdam gefietst, om de stad en haar bewoners beter te kunnen begrijpen. Voor alle duidelijkheid: hij woont zelf in Amsterdam. Het was dus niet een vorm van vrijetijdsbesteding.

.

.

Het Weer….. en andere ongemakken

Het filmen gebeurde niet altijd onder de meest perfecte omstandigheden: het regende wel vaak, of het was snikheet, of Hokjesman viel, en brak een arm… Dat gebeurde in Rotterdam, nadat hij net de kade was opgeklommen…..

Hoeveel kilometers zijn er afgelegd, per auto, fiets maar vooral ook wandelend, te voet dus, met paraplu en koffer, verrekijker, voor, en in de afleveringen die in drie seizoenen zijn uitgezonden? Hoeveel kou heeft Michael Schaap geleden, vraag ik me af, want hij was altijd gekleed in datzelfde, weliswaar bijzondere, overal herkenbare bruine wollen tweed-pak, hagelwit overhemd met bordeaux-rood vlinderstrikje, maar steeds zonder overjas, zonder winterjas, of regenjas. Hij keek soms blauw van de kou. Soms ook moet juist het zweet over zijn rug gelopen hebben, vanwege de hitte. “Zullen we hier gaan staan?” was zijn vraag in een uitzending met heel veel zomerzon, en waarin iedereen zeer luchtig gekleed was, behalve hijzelf. Soms droeg hij wel een witte versie, een soort tropenpak. Ik vroeg me af wat men nu met het wollen tweed-pak gaat doen….   

.

..

De Essentie

Het meest essentiële woord voor het programma is: antropologie. De mens. In al zijn diversiteiten, overeenkomsten én verschillen. Verder is het programma taboes doorbrekend, deuren openend van gesloten hokjes, en intolerantie mogelijkerwijze omzetten in begrip en acceptatie. Het mooie leren ontdekken van wie “anders” is, of zijn. De Voice-over teksten, geschreven door Jurjen Blick, en ingesproken door Michael Schaap, dragen enorm bij tot het benadrukken van de essentie. Zijn sonore stem sprak als het weten, geweten en nieuwsgierigheid van De Hokjesman karikatuur, die ons allen vertegenwoordigde. We hoorden onszelf, maar nooit veroordelend, meer als de stem van onze eigen innerlijke wijsheid, of wijsheid zoekende. Mooie voordrachtskunst.

Om echt te weten, te ervaren, (want het zijn geen kille rationele documentaires), wie De Hokjesman is, wat het is als programma, om de essentie ervan te ervaren, is het noodzakelijk om de afleveringen te zien. Dat kan, via Uitzending Gemist. Alle 22 uitzendingen zijn met titel en met link, helemaal onderaan dit bericht te vinden.

.

De muziek

De werkelijk meesterlijk gekozen muziek voor alle uitzendingen van De Hokjesman is gezocht en gevonden door Jurjen Blick. Dat was niet zijn enige aandeel: [citaat uit het interview:]

JurjenBlick_DeHokjesman_VPRO

Dat Blick op het zelfde moment én monteert én voice-overs schrijft én de muziek verzorgt, is voor hem heel vanzelfsprekend. ‘Het is net als koken eigenlijk: je gaat niet elk ingrediënt afzonderlijk bakken en het daarna pas bij elkaar klutsen.’ Ondertussen monteert hij een scène met een optreden van de Rotterdamse band De Likt. Lachend: ‘Er is niks mooier dan op disco dansende mensen op klassieke muziek te monteren, in slow motion. Het is ook typisch De Hokjesman.’ Lees het hele interview online hier. De muziek is bij VPROSpotify te beluisteren.

Een audio voorbeeld met typische Hokjesman muziek: Bruno Coulais, van de film “L’enfant qui voulait être un ours”. Van door Jurjen Blick gekozen soundtracks wordt een fragment of fragmenten gekozen die passen bij een bepaalde scene in een bepaalde aflevering. De stem in de soundtrack is van de Noorse Sami zangeres Mari Boine.

.

.

De Nominaties

De Hokjesman is genomineerd voor de zilveren Nipkow-schijf 2016, en de Televizier-ring 2016.

.

.

De Afleveringen

Seizoen 1 (2013)
De Volendammers
De Molukkers
De Boeren
De Adel
De Autonomen
De Mariniers
De Antroposofen
De Socialisten

Seizoen 2 (2014)
De Amelanders
De Doven
De Papendallers
De Dierenvrienden
De Katholieken
De Tuindorpers

Seizoen 3 (2016)
De Drenten
De Geesteszieken
De Professoren
De Hindostanen
De Lesbiennes
De Reizigers
De Duurzamen
De Rotterdammers

.

.

Mijn eigen impressies

Voor mij was en is De Hokjesman een boek, een levendige roman met tweeëntwintig hoofdstukken. Iemand die ooit een boek las en genoten heeft van het wegduiken daarin, de geur van het papier heeft lief gekregen, weet wat ik bedoel met “roman”, of “boek”. Wanneer een prachtige roman gefilmd wordt, kan dit vaak afbreuk doen aan de beelden die ontstonden in je eigen verbeeldingsvermogen tijdens het lezen. Het boek De Hokjesman is een roman die je al kijkende leest en je verbeeldingsvermogen verrast: je mond valt vaak open. Zoveel moois, verbazingwekkends, precisie, perfectie, betovering, verdieping, en zoveel meer wat onnoembaar is, is verweven in telkens weer een nieuw hoofdstuk, met weer andere Nederlanders. 

Ik heb ongelooflijk veel geleerd, ontdekt, ervaren. Behalve een roman was het ook een studie. Ik kwam binnen waar ik nooit zou hebben durven aankloppen, ik heb antwoorden gekregen op vragen die ik zelf nooit zou hebben durven stellen, van mensen die ik nooit zou hebben ontmoet.

De Hokjesman is een dikke historische roman geworden voor me, met honderden dunne bladzijden en heel veel tekst met kleine lettertjes. Ik heb alles gelezen, alle details ervaren. Het kostte absoluut geen moeite, het was geen straf, het was een genot, geen goedkoop entertainment of sensatie-zoekerij. Wanneer de gelegenheid zich voordoet zal ik zeker over dit boek praten, alsof ik er zelf aan heb meegewerkt. Wanneer mijn kleinkinderen de vraag zullen stellen: “Heeft Hokjesman echt geleefd, oma?” dan zal ik antwoorden: “Ja, en ik heb hem écht ontmoet.”

Ontmoetingen vinden immers binnenin plaats, anders is het geen ontmoeting. Dat is daarmee dan ook een mooi onderwerp om met ze te filosoferen over “zijn”, over mensen, verbindingen, communicatie, echte communicatie.

De uitzending over De Doven sluit hier mooi bij aan: communicatie, hoe communiceer je wanneer je doof bent of met doven in gesprek wilt gaan?

.

.

Speellijst met diverse complete afleveringen, zoals: De Professoren, De Drenten, De Hindostanen, De Reizigers, De Doven, De Dierenvrienden, De Katholieken, en De Autonomen.

.

.

.

.

Over Antoinette

Geboren in Nederland in 1948; volgde de opleiding Leraar Basisonderwijs aan de Kweekschool in Veghel, en rondde die af in 1968; via allerlei paden en wegen leidden geestelijke verdiepingen tot een andere visie op zijn en welzijn, en naar een nieuwe taak: de alternatieve gezondheidszorg. Verhuizing naar Noorwegen volgde in 2010.
Dit bericht werd geplaatst in Kunst en getagged met , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.